Yozgat camilerinde barok ve rokoko izleri
Osmanlı'nın Batılılaşma döneminde Yozgat'ta inşa edilen tarihi camiler, Çapanoğulları'nın katkılarıyla barok ve rokoko süslemeleri geleneksel Türk sanatıyla bütünleştiriyor.
Yozgat'taki bazı tarihi camiler, duvar, tavan ve mihraplarındaki zengin bezemelerle barok ve rokoko süsleme sanatının önemli örneklerini bünyesinde barındırıyor. Osmanlı'nın Batılılaşma sürecinde Türk sanatına dahil olan bu akımlar, kıvrık dallar, çiçek motifleri, "S" ve "C" kıvrımları, kartuşlar ile akantus yaprakları gibi unsurlarla geleneksel üslupla harmanlanarak günümüze taşınıyor. Kent merkezindeki Çapanoğlu, Başçavuşzade, Cevahir Ali Efendi, Tekke Arap Dede ve Nakıpzade (Hoşyar Kadın) camileri ile Kayyımzade Camisi, bu üslubun izlerinin görüldüğü yapılar arasında yer alıyor. Ayrıca Şefaatli ilçesine bağlı Paşaköy'deki Tokmak Hasan Paşa Camisi de barok ve rokoko etkilerini yansıtan eserler arasında sayılıyor.
Haberler.com'da yayınlanan habere göre, Yozgat Bozok Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Adem Sevim, bu süsleme anlayışının Yozgat'ta seçkin örneklerinin bulunduğunu ifade etti. Sevim, Tokmak Hasan Paşa Camisi'nin 1773 yılında Çerkez Mehmet Bey tarafından inşa edildiğini ve 1895'te Yakup Muzaffer Bey tarafından onarıldığını belirterek, Selçuklu geleneğini yansıtan plan ve mimarisine rağmen onarım sırasında Batılılaşma dönemi motiflerinin eklendiğini aktardı. Caminin harim duvarlarına bayrak ve cami gibi nesnesel süslemelerin dahil edildiğini vurgulayan Sevim, yapıdaki eklektik yapıya dikkat çekti.
Başçavuşzade Camisi'nin ise kitabesine göre 1800 yılında Çapanoğulları'nın Başçavuşu Halil Ağa tarafından yaptırıldığını kaydeden Sevim, mihrap, harim duvarları ve kornişlerde barok ile rokoko dönemi süslemelerinin yer aldığını dile getirdi. Sevim, bu tarz motiflerin Türk sanatına doğrudan girmediğini, yerli üslupla kaynaştırılarak uygulandığını savundu. Genellikle İstanbul'da görülen bu süslemelerin Yozgat'ta yaygınlaşmasında, Çapanoğulları ailesinin gayretleri ve finansörlüğünün belirleyici rol oynadığını vurguladı.
Sevim, o dönemde Bozok Sancağı'nın Çorum, Amasya, Kayseri ve bir dönem Adana ile Tarsus vilayetlerini yöneten stratejik bir merkez konumunda olduğunu hatırlattı. Ailenin gücü ve İstanbul ile olan yakın ilişkileri sayesinde bu yapıların bölgede sıkça inşa edildiğini belirten Sevim, Yozgat'ın barok ve rokoko süslemeli camileri en iyi yansıtan örnekler arasında gösterilebileceğini sözlerine ekledi.
TürkAta Haber Ajansı